Hội nghị diễn đàn Đông Á (EAF) lần thứ 6

Đây là một diễn đàn thường niên được khởi động từ năm 2003 với sự tham dự của các quan chức, học giả và và đại diện của cồng đồng doanh nghiệp trong khu vực để bàn bạc, thu thập ý kiến cho tiến trình xây dựng Cộng đồng. Hội nghị lần này tập trung bàn thảo hai nội dung chính: “Hợp tác và Cộng tác hơn nữa để giải quyết vấn đề An ninh Năng lượng và Lương thực” và “ Thu hẹp khoảng cách phát triển: Thúc đẩy Hội nhập khu vực và mang lại Lợi ích Chiến lược cho khu vực”.

1. An ninh Năng lượng và Lương thực

Diễn biến của tình hình thế giới gần đây, đặc biệt là cuộc khủng hoảng tín dụng trên thế giới hiện nay và sự biến động khôn lường của giá lương thực, dầu mỏ cùng với những hệ lụy liên quan đã cho thấy mức độ nguy hiểm của các nguy cơ an ninh phi truyền thống. Giáo sư Shindo (Đại học Tsukuba, Nhật Bản) khẳng định rằng thế giới đang bước vào một thời kỳ mới mà các nguy cơ an ninh an ninh-quân sự không còn có vai trò chi phối. Thay vào đó, việc đối phó với những nguy cơ an ninh phi truyền thống ngày càng trở nên cấp bách vì chúng có khả năng gây nên ra những bất ổn về chính trị, kinh tế và xã hội trong phạm vi quốc gia, cũng như trên toàn cầu.

Thiếu hụt năng lượng buộc thế giới không ngừng tìm kiếm các nguồn thay thế. Sự phát minh ra nhiên liệu sinh học (bio-fuel) không phải là giải pháp toàn vẹn vì nó gây ra những áp lực lớn lên nguồn lực đất đai và sản xuất lương thực. Với sự phát triển đó, an ninh lương thực và nhu cầu về năng lượng có mối liên hệ chặt chẽ theo chiều thuận nghịch. Chính vì vậy, các đại biểu thống nhất rằng cần phải giữ cân bằng giữa sản xuất lương thực và năng lượng chuyển đổi.

Cuộc khủng hoảng lương thực cũng cho thấy cần phải xem xét lại mô hình phát triển lấy công nghiệp hóa, hiện đại hóa, và đô thị hóa làm trung tâm. Sự mất cân đối trong cơ cấu của nền sản xuất, giữa nông nghiệp và công nghiệp, trên phạm vi quốc gia và toàn cầu là một nguyên nhân sâu xa cho cuộc khủng hoảng vừa qua, và có nguy cơ gây ra những biến động lớn hơn trong tương lai. Mặc dù vậy, những người nông dân và các vùng nông thôn lại luôn là những đối tượng chịu thiệt thòi nhất trong các cuộc khủng hoảng. Trong bối cảnh này, cần phải nhắc lại tầm quan trọng của sản xuất nông nghiệp và an ninh lương thực với tính bền vững chính trị, sự thịnh vượng kinh tế và ổn định xã hội của các quốc gia cũng như trên toàn thế giới. Có ý kiến cho rằng dường như Trung Quốc đã đi trước trong việc đánh giá lại vai trò của cả ba yếu tố của tam nông và mô hình phát triển kinh tế trong thời kỳ mới và đã dành ý chí chính trị cũng như nguồn lực kinh tế đáng kể để phát triển khu vực này.

2. Thu hẹp khoảng cách phát triển

Thu hẹp khoảng cách phát triển được coi là mục tiêu cũng như động lực của tiến trình hội nhập khu vực. Nhiều ý kiến khẳng định phát triển bền vững, chứ không chỉ phát triển kinh tế, là mục tiêu cuối cùng của các nước trong khu vực. Phát triển bền vững ở đây không chỉ gồm có ba trụ cột, phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường, và công bằng xã hội, mà cả xây dựng một nền kinh tế lành mạnh và có khả năng tự ứng phó [self-help] với những biến động của nền kinh tế thế giới. Các nước trong khu vực cũng như các diễn đàn khu vực cần phải xác định rõ hơn, và có hành động cụ thể hơn liên quan đến các mục tiêu của phát triển bền vững. Một số đại biểu cũng lưu ý rằng chênh lệch phát triển không chỉ tồn tại giữa các quốc gia, mà giữa các vùng trong một quốc gia. Do đó, cách tiếp cận về thu hẹp khoảng cách phát triển cần phải toàn diện hơn.

Liên quan đến chủ đề này, nhiều đại biểu khen ngợi thành công của Sáng kiến Hội nhập ASEAN (IAI) và cho rằng đây là một mô hình cần được tiếp tục và nhân rộng. Tổng kết quá trình thực hiện kế hoạch lần thứ nhất (Workplan 2002- 2008) cho thấy có 134 dự án được hoàn thành với tổng số vốn huy động lên tới 191 triệu đôla từ ASEAN 6 và 20 triệu đôla từ các bên đối thoại và các tổ chức quốc tế. Kế hoạch lần thứ hai đang được soạn thảo dựa trên kế hoạch xây dựng trụ cột của Cộng đồng ASEAN và nhóm nước CLMV  sẽ vẫn là đối tượng trung tâm của các trợ giúp phát triển. Trong hội nghị lần này, đại biểu Singapore tuyên bố chính phủ Singapore sẽ tài trợ 30 triệu USD, đại biểu Hàn Quốc cho hay chính phủ Hàn Quốc cam kết tài trợ 5 triệu USD cho kế hoạch IAI sắp tới.  Một mô hình thành công khác là các sáng kiến phát triển tiểu vùng như GMS, BIMP – EAGA, IMT – GT, BIMSTEC, BCIM Forum, ACMES . Các đại diện của cộng đồng doanh nghiệp khẳng định sự hiệu quả và kêu gọi đẩy mạnh hơn nữa các chương trình hợp tác liên vùng để tăng cường sự kết nối và năng lực của các tiểu khu vực trong việc thúc đẩy sản xuất, thu hút đầu tư, và phát triển du lịch.

Bên cạnh việc nhấn mạnh nỗ lực chủ yếu của các nước chậm phát triển trong khu vực, các đại biểu vẫn nhấn mạnh đến tầm quan trọng của những trợ giúp tài chính, khoa học - kỹ thuật, và nguồn nhân lực từ các nước giàu có và phát triển hơn. Các lĩnh vực ưu tiên vẫn là phát triển cơ sở hạ tầng, đào tạo nguồn nhân lực, phát triển công nghệ thông tin, xây dựng thể chế và ưu đãi về thương mại cụ thể. Thúc đẩy hội nhập khu vực để kết nối thị trường, hình thành cơ sở sản xuất lớn hơn [broader production base] theo mô hình chuỗi để nâng cao tính hiệu quả, năng suất, và sức cạnh tranh của các sản phẩm, các doanh nghiệp, đồng thời thu hút đầu tư là những nhân tố trung tâm trong chiến lược phát triển khu vực./.

 Đỗ  Thanh Hải